Yeni insanlarla tanışırken, topluluk içinde konuşurken veya başkalarının dikkatinin üzerimizde olduğunu düşündüğümüzde heyecanlanmak olağandır. Sosyal fobide ise eleştirilme, küçük düşme veya olumsuz değerlendirilme korkusu kişinin yaşamını belirgin biçimde daraltabilir.
Utangaçlık ile sosyal fobi arasındaki fark
Utangaçlık bir kişilik özelliği olabilir ve her zaman günlük yaşamda belirgin bir işlev kaybına neden olmaz. Sosyal fobide ise korku süreklidir; kişi sosyal veya performans gerektiren durumlarda yoğun kaygı yaşayabilir ve bu ortamlardan kaçınmaya başlayabilir.
Topluluk önünde konuşmak, toplantıda söz almak, telefonda görüşmek, başkalarının yanında yemek yemek, yeni biriyle tanışmak veya göz önünde çalışmak zorlayıcı olabilir. Kişi yüzünün kızarmasından, sesinin titremesinden, hata yapmaktan ya da kaygısının fark edilmesinden endişe duyabilir.
Kaçınma döngüsü nasıl oluşur?
Kaygı yaratan bir ortamdan uzak durmak kısa süreli rahatlama sağlar. Ancak kişi korktuğu durumun gerçekten yönetilebilir olduğunu deneyimleyemez. Böylece kaçınma davranışı kaygıyı uzun vadede sürdürebilir. Zaman içinde sosyal çevre daralabilir, eğitim veya iş fırsatları ertelenebilir ve kişinin kendisine duyduğu güven azalabilir.
Sosyal fobide dikkat çoğu zaman dışarıdaki iletişimden çok kişinin kendi bedensel belirtilerine yönelir. “Sesim titriyor mu?”, “Yüzüm kızardı mı?” veya “Beni yetersiz bulacaklar” gibi düşünceler iletişime odaklanmayı zorlaştırabilir.
Psikoterapi nasıl yardımcı olabilir?
Psikoterapide kaygıyı sürdüren düşünceler, kişinin kendisine yönelik sert değerlendirmeleri, güvenlik davranışları ve kaçınma örüntüleri ele alınır. Sosyal anksiyeteye özgü bilişsel davranışçı terapi, bilimsel kılavuzlarda temel psikolojik tedavi seçeneklerinden biri olarak önerilmektedir.
Terapi süreci kişinin zorlandığı durumları bir anda ve hazırlıksız biçimde yapmaya zorlanması anlamına gelmez. Korkulan durumlar, kişinin ihtiyaçları ve hazır oluşu dikkate alınarak aşamalı biçimde çalışılır. Amaç yalnızca kaygıyı azaltmak değil, kişinin değer verdiği sosyal, akademik veya mesleki alanlara yeniden katılabilmesini sağlamaktır.
Ne zaman destek alınmalı?
Kaygı nedeniyle görüşmelerden, toplantılardan, sosyal ortamlardan veya mesleki fırsatlardan kaçınılıyor; bu durum ilişkileri, eğitimi ya da çalışma yaşamını etkiliyorsa profesyonel değerlendirme yararlı olabilir. Sosyal fobi “karakter zayıflığı” değildir ve yalnızca “kendine güven” tavsiyesiyle açıklanamaz.
Sosyal fobi kişilik özelliği değil; anlaşılabilen ve psikoterapiyle üzerinde çalışılabilen bir kaygı döngüsüdür.